Op de scholen van de schoolvereniging CBS Molenwaard in de gemeente Molenlanden is seksuele vorming al jarenlang een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs. Al in 2010 werd gekozen voor Wonderlijk gemaakt. Met de komst van de herziene editie was de keuze om opnieuw met de methode te werken dan ook snel gemaakt. Een gesprek met een locatiedirecteur en een leerkracht.  

Directeur van de CBS Eben-Haëzer en CBS Rehoboth Renske de Jong en groep 8-leerkracht en locatiecoördinator Jan Pieter den Hoed van laatstgenoemde school vertellen waarom Wonderlijk gemaakt al jarenlang een vaste plek heeft binnen hun scholen en hoe de herziene editie aansluit bij de vragen van deze tijd.

Een antwoord op vragen uit de praktijk
De aanleiding om in 2010 met Wonderlijk gemaakt te starten, kwam rechtstreeks uit de schoolpraktijk.“Tijdens een kampweek merkten we hoeveel vragen er leefden onder kinderen”, vertelt Jan Pieter. “Er werd over seksualiteit gesproken op een manier die wij niet vonden passen bij onze waarden en normen als het gaat om taalgebruik, relaties, zelfbeeld en weerbaarheid. Toen realiseerden we ons dat we hier echt mee aan de slag moesten. We constateerden dat er dringend behoefte was aan begeleiding en openheid. Tegelijkertijd wilden we kinderen een beeld meegeven dat past bij onze Bijbelse normen en waarden.”

Vooral de bovenbouwleerkrachten voelden die noodzaak. Vragen over lichamelijke ontwikkeling en seksualiteit kwamen steeds nadrukkelijker naar voren. “Meisjes werden al in groep 7 of 8 ongesteld, terwijl er vaak nog weinig openheid was om daarover te praten.”

Een methode die past bij de identiteit van de school
Hoewel er veel lesmateriaal beschikbaar is rondom relationele en seksuele vorming, was Wonderlijk gemaakt voor de scholen de meest logische keuze. “Als je zoekt naar een methode die aansluit bij christelijke normen en waarden, kom je al snel bij Wonderlijk gemaakt uit”, zegt Renske. “We waren tevreden over de eerste versie en zien de herziene editie als een logisch vervolg.”
Vooral de uitgebreide achtergrondinformatie wordt gewaardeerd. Jan Pieter: “De methode helpt leerkrachten om woorden te geven aan onderwerpen die soms gevoelig liggen. Je merkt dat er aandacht is voor de maatschappelijke werkelijkheid, zonder dat het Bijbelse perspectief uit beeld raakt.”

Ruimte voor de leerkracht
Een van de sterke punten van Wonderlijk gemaakt is volgens Jan Pieter dat de methode niet volledig dichtgetimmerd is. “Dat is alleen maar goed. Elke school, groep en situatie is anders. Als alles vastligt, word je als leerkracht een bepaalde kant op gestuurd. Nu krijg je kaders aangereikt, maar houd je ruimte om aan te sluiten bij je leerlingen, de schoolcultuur en de ouders.”
De herziene editie biedt daarbij extra ondersteuning. Vooral de suggesties voor prentenboeken en kinderboeken worden veel gebruikt. “Boeken zoals Mijn naam is Charlie helpen om moeilijke onderwerpen op een laagdrempelige manier bespreekbaar te maken. Niet iedere groep heeft dat nodig, maar het is prettig dat die handvatten er zijn.”
Daarnaast waarderen de scholen dat nieuwe thema’s zoals grooming en internetgebruik een plek hebben gekregen in de methode. “Kinderen krijgen vandaag veel meer te zien dan vroeger. Het is belangrijk dat een methode daarin meebeweegt.”

Samen leren als team
Voor de invoering van de herziene editie volgden de drie scholen gezamenlijk een teamtraining. Die werd positief ontvangen.
“Wat vooral goed werkte, was de open manier waarop de onderwerpen besproken werden”, vertelt Renske. “Tijdens de training kwamen praktijkcasussen aan bod waar je als leerkracht echt mee te maken kunt krijgen.”

De training leidde ook tot waardevolle gesprekken binnen het team. “Als de lessen gegeven worden, merk je dat het onderwerp leeft. Tijdens pauzes en koffiemomenten wisselen collega’s dan veel ervaringen uit, geven ze elkaar advies en denken ze mee over situaties die in de klas spelen. ‘O ja, dat had ik vorig jaar ook met dat meisje’, hoorde ik een leerkracht onlangs zeggen, en dan ontstaat er een gesprek over wat een goede aanpak zou kunnen zijn. Het versterkt de eenduidigheid binnen het team.”

Tegelijkertijd leeft er behoefte aan nog meer praktische handvatten voor complexe situaties. “Soms wil je graag horen hoe een ervaren trainer een bepaalde reactie zou verwoorden. Niet omdat je een script wilt volgen, maar omdat voorbeelden helpen om zelf woorden te vinden. Daar gaan we nog met onderwijsadviseur Sara Frens, die de teamtraining verzorgde, aan de slag.”

Grote betrokkenheid van ouders
Naast de teamtraining organiseerde de school een ouderochtend over relationele en seksuele vorming. Die bleek in een duidelijke behoefte te voorzien. “We hadden oppas geregeld voor jonge kinderen en zagen veel betrokken ouders verschijnen. Sommige ouders kwamen zelfs samen.”
Vooral de concrete opvoedtips werden gewaardeerd. Ouders stelden vragen als: hoe leer je kinderen grenzen herkennen en aangeven? Hoe vertel je dat anderen niet zomaar aan een kind mogen zitten zonder je kind bang te maken? Hoe praat je thuis over seksualiteit op een manier die past bij hun leeftijd? Renske: “Sara vertelde dat een kind het nodig heeft om meerdere keren te horen hoe nieuw leven ontstaat. Ze gaf de tip om jonge kinderen  ook zelf aan het woord te laten: laat hen maar vertellen wat ze al weten en sluit daarop aan. Gebruik daarbij ook de voorbeelden in de natuur, een schaap met lammetje of een eend met jonkies. Vraag bijvoorbeeld: ‘Waar komt dat lammetje vandaan?’ Dat vond ik een prachtige concrete tip. Ook gaf ze richtlijnen mee over de leeftijd waarop je met kinderen kunt praten over geslachtsgemeenschap. De praktische voorbeelden hielpen ouders echt verder. Dat werd ook teruggegeven in de reacties achteraf.”
Om de betrokkenheid van ouders te vergroten, worden zij op verschillende momenten geïnformeerd. Zo ontvangen nieuwe gezinnen bij de intake al informatie over Wonderlijk gemaakt en wordt via nieuwsbrieven aangekondigd wanneer de lessen plaatsvinden.

Kinderen komen er toch mee in aanraking
Volgens Jan Pieter ligt er vandaag een extra uitdaging voor scholen en ouders. Kinderen krijgen via internet en sociale media op steeds jongere leeftijd te maken met onderwerpen rondom seksualiteit. Juist daarom vinden de scholen het belangrijk dat kinderen eerst kennismaken met het Bijbels perspectief. Renske: “Hoe dan ook komen kinderen met deze onderwerpen in aanraking. Dan willen wij liever dat zij daarover eerst horen vanuit de Bijbel, voordat andere stemmen hun beeld vormen.”
Jan Pieter vult aan: “Ik heb weleens gecheckt in de klas hoeveel kinderen beelden hadden gezien die ze liever niet hadden gezien. Ik liet hen blind stemmen: hoofd op tafel, ogen dicht en hand omhoog als dit voor jou geldt. Van de 26 kinderen staken er 24 hun handen op. Schokkend hè?”
Lastig vindt hij het wel, ook met een methode in de hand. “Je wilt kinderen niet wijzer maken dan nodig is, maar je wilt hen ook beschermen en toerusten. Openheid kan ook  nieuwsgierigheid aanwakkeren. Dat blijft voor mij een spanningsveld. Sommige kinderen horen in de klas voor het eerst over pornografie. Het zijn beginnende pubers, ze zijn zoekende, ook op het gebied van seksualiteit. Door erover te praten, kun je ook iets aanwakkeren. Niet bespreken is geen optie, maar openheid heeft ook een keerzijde.”

Een waardevolle investering
Na ruim vijftien jaar werken met Wonderlijk gemaakt zijn de scholen nog steeds overtuigd van de meerwaarde. “De methode biedt een duidelijke lijn van groep 1 tot en met groep 8, sluit aan bij onze identiteit en helpt om belangrijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Dat maakt Wonderlijk gemaakt voor ons nog altijd een waardevolle investering.”